NGENNDIYAJKOOBE MEN: Jokkondiral lowre Pulaagu.com e Lih Jibriil Hammee.
Dernière mise à jour : ( 05-04-2010 )
 

Ecrit par Administrateur Pulaagu.com, le 05-04-2010 22:54

Pages vues : 3598    

Publié dans : Les News, Langue et linguistique Pulaar


Image Caggal yettude Alla e juulde e nabi Muhammed (S-A-W) Sikke alaa loowre men pulaagu.com ena jooÉ—ii hannde É—o e Nuwaasot ena huccondiri e gooto e seeremÉ“e renndo menl; jinnaaÉ—o  tawi kadi ko jaalal e nder leñol ngol booyÉ—o tampande ngol, oon woni  Lih Jibriil Hammee. Lih Jibriil Hammee  jibinaa ko hitaande 1946 to Lobbudu Ibraahiima Lih (Daarel Barka) to leydi Muritani. Tonngude ngurrdam makko e É—erewol aamnotaako! Kono Pulaagu. com, anndude martaba makko, goongÉ—inde golle makko e darnde makko e pulaar  laaÉ“tunde, yooÉ—nde, yuÉ“É“unde ena yettina-on yeewtere lowre men e makko.
Pulaagu.com : Hol ko wonnoo darnde maa hannki e É—emngal pulaar e hol to njahrataa hannde e ndeen darnde?

Lih J Hammee: A jaaraama mboÉ—o fuÉ—É—oroo yettude Alla e jaarde nulaaÉ—o. Yettude jinnaaÉ“e am, yettude leñol ngol e woodde jogo geÉ—e cuÉ“taaÉ—e dime. Njibinaa-mi e ngol leñol ndañ-mi mi gollude heen seeda haa mboÉ—o teskee heen. Kala jeyaaÉ—o e ngol leñol  foti ko yettude joomiraaÉ—o yetta leñol ngol; yettira joomiraaÉ—o goodal leñol ngol sabi waÉ—de ngol no ngol wayi nih, jogaade ngol ko ngol jogii ko; oon daña waÉ—de heen ko waÉ—i heen koo  haa teskee, haaenahaalee. ÆŠo puÉ—É—ortoo-mi. Yettere Alla mi woodii leñol, mi jeyaama e maggol. Leñol ngol rokkii-kam fartaÅ‹Å‹e gila duuÉ—i booyÉ—i É—i ngonaa joonii Æ´ellitaade e geÉ—e maggol, waawde gollude heen  ko aldaa e nimsa , gollude  heen ko ganndudaa ena softina-mi, ena finndina-mi ñalnde fof haa ñalnde mboÉ—o daña heen geÉ—e kese de mboÉ—o golla.

Puddii-mi anndude É—emngal ngal to batte binndi ko e hitaande 1964 maa taw fuÉ—É—i tan Alla hawridini-mi e binndi É—ii. Mi alaa ceerno walla mbiyat-mi ko leñol ngol woni ceerno am. Mi yan e deftere ena waÉ—aa binndi kaawniidi seeda; mboÉ—o fadndoo mobel (werlaa), njiy-mi deftere ena waÉ—i binndi leÆ´Æ´i tati (3). Ena waÉ—i alkule ena wadi kelme gori 4. Heen  gorol ko alkule, gori tati keddiidi É—ii ko kelme. Arab mboÉ—o yiya, Farayse mboÉ—o yiya. Gorol keddingol ngol mi yiyataa... Ƴeew-mi tan tawmi ndeke  ko Pulaar. Mbiy-mi: hii-jam pulaar ndeka ena winndee? (ko hedde Stade Liksaar É—oo É—um wadnoo) haa werlaa yettii njoÉ—É—in-mi deftere nde. Mi seerataa e binndirgal, mi seertataa e dereeji. Njolmi e mobel É—oo e Rooso mboÉ—o winnda  ngam ñiiÉ“nude ko nganndunoo-mi heen koo. ÆŠo fuddii... Puddii-mi jannginde e hitaande 1967. Haa mbaÉ—-mi heen deftere am arwaniire. Hawri e nder leydi ndii haa arti e wuro ngoo ummitannde hesere ena woodi:dartaade laamu e Æ´eewde baÉ—aate mum. Min naatiri heen doole. MusidÉ“e min ngonndunoo tawi ko demÉ—e goÉ—É—e kaalata ena mbaÉ—a jime mum'en. So tawii yimÉ“e kawrii e dente ena kaala safatoore e Arab. Minen ne yoga e amen so puÉ—É—ima tan mbiya mbaawaa jokkude, kaalee e farayse. Mbiy-mi ko jam ne! Hol sabaabu É“ee jannguÉ“e hono men nih ena kaala e É—emngal mum'en, enen caggen? NgooÉ—oo miijo ndenndu-mi É—um e yoga heen. Min pelliti: min ngontaa haalde e batu haala kuccitka ko e leñol ngol walla nanoobe É—emngal ngal  tawa wonaa e maggal min kaali. Min mbaÉ—ti haalde É—iin haalaluji, min naati e pelle dawriyankooje min mbaÉ—i jaayndeeji. Kala hankadi to min mbaÉ—ti e É“eya hakkille; so kaalii É—emÉ—e mum'en min kaala e É—emngal pulaar. Ko nih dey haa mbattu-É—en firde won e ballife. Mbattu-É—en winndude jimÉ—i, mbattu-den waÉ—de jeewte e wittooji to bannge celluka haa nde duÉ—al É—emÉ—e ngenndiije sosoytee haa golle gollaade heen É—ee. Haa e nder  É—um mbirdu ko gollaa heen ko. Haa nde yaltaa  É—um mbirdu ko jokkaa heen koo. Njid-mi wiyde tan e raÉ“É“ikinaare e jaaÉ“taade naamndal maaÉ—a e kuubal, darnde men hanki  ndee ko É—um woni darnde men hannde. So daranaade É—emngal ngal, maa taw nih ko hannde miijooji É—ii buri laabtude! Finnde ndee buri tiiÉ—de ko hannde. Ko hannde É“ur-É—en kadi feertande É—um sabu en ngandii wonaa tan to bannge coñce kono ko bannge gannde guurÉ—e É—e aduna fof huutortoo É—ee. ÆŠe nganndu-É—aa so pottitte mawÉ—i mbaÉ—ii ko É—een kuutortee, ko É—um É“ur-É—en huccande hannde.


Pulaagu.com: Ko É—um Pulaagu.com sooyninoo e maa haa summbani jokkondiral e maaÉ—a. So en teskiima e nguurndam maaÉ—a ena heen ko aan ardinoo Heblo,YuÉ“É“o e Æeto pulaagu ena muuyaa anndude hol to golle Heblo,YuÉ“É“o e Æeto njahrata e nder leydi ndii?

Lih Jibriil Hammee: Mbiyen É—um ko huunde nde ngardinoo-mi e duÉ—al É—emÉ—e ngenndiije. Ko huunde nde kalfinanoo-mi e duÉ—al É—emÉ—e ngenndiije. Ko ndeen ndañ-mi heblude jannginooÉ“e. Kadi ko e ngaal catal min ndañnoo waÉ—de defte. Ko ngaal catal heÉ“noo waÉ“de duÉ—e Æ´eewndorde e betooji, ekn.
Heblo,YuÉ“É“o e Æeto wonande ngaal-É—oon duÉ—al É—emÉ—e ngenndiije naftii haa yoga e musidÉ“e wonÉ“e to Senegaal  hannde ko ngartam maa nafoore ngaal duÉ—al duusi  É—um'en e ko ngollotoo hannde koo. ÆŠoo É—o ngon-É—en do pelle ena ngoodi tawi ko pelle pinal leñol ngol. Ena heblee koy. Yoga e duÉ—e maa ko É“uri heewde e dude keblat jannginooÉ“e mumen. En mbaawaa wiyde e ñalawma hannde oo ena woodi njuÉ“É“udi ndi nganndu-É—aa ena halfinaa É—um. Fedde fof e nder ko gollata koo ena golla ko mbiyden koo. Maa taw ko É—um  tan mbaaw-den wiyde kono kam alaa njuÉ“É“udi tan woodi njogitiindi golle Heblo,YuÉ“É“o e Æeto e nder leydi ndii.
Naamnal ngal ena ari e sahaa mo  É—um  jojji. En keblii enen tan. YimÉ“e ngara e men e teelal tan keblen É—um'en e nder juÉ“É“ule no njogori jannginirÉ—e. So É—um alaa kalfina-den golle ko wayi no eÉ“É“ooje liggondirooÉ—e e laamu liggondirooje  e bankeeji. Æooyaani ko njoofnu-É—en heen  golle. Ko ena wona jooni lebbi 18 heblo wadaama heddii ko daawal gonngal.
So yaltii É—emngal ngal noon ko caÉ—eele e leydi ndii. Heblo ko caÉ—eele leydi ndii. So a yiyi jaÅ‹de ndee wayliima, njubbudi jaÅ‹de Murutani yolbii. ÆŠum-É—oo ena jeyaa e caÉ—eele mum. ÅŠakkere heblo, Å‹akkere yuÉ“É“o e Å‹akkere É“eto ko É—um  caÉ—eele. Ina jeyaa e ko yolbini jaÅ‹de Muritani hannde.

Pulaagu.comMaa addan en naatde jooni e ngonka leydi Muritani. Hol yiyande maadÉ—a e haala ka gardiiÉ—o jaagorÉ—e leydi ndii e jaagorgal kalfinaangal ko  fayti e pinal kaali e ñalawma mawningol aarabaagal?

Lih Jibriil Hammee: Miin mboÉ—o wiya geÉ—e É—iÉ—i walla heen gootel haa e  geÉ—ee tati: majjere ena heen, maa anniyaaji bonÉ—i maa tawa ko yawaare!
Maa wood heen ko woodi deh . So geÉ—e tati É—ee fof tawtondiraani ne maa wood heen ko woodi.Sabu wiyde wonde mi fuÉ—É—oroo mo les oo hono jaagorgal kalfinaangal ko faayti e pinal. Ko wiyde wonde ngaddinaaji É—emÉ—e (dialecte) É—um nattiino huutoreede kanko noon É—um iwde e hunuko makko walla wiyde ko É—um addani É—emngal Arab ngal leeltude ko majjere maa É—um ko jogaade anniyaaji bondi; so É—um alaa ko yawde maa yawaade leÆ´Æ´i É—i nganndudaa ko kañum en toddaa heen É—ii.
Gardiido jaagorÉ—e oo; majjere makko ene heewi. So majjere tawanooka haade doosgal ngenndi ena girrii ko É—um É—emÉ—e ngenndiije, o fotaani rewde É—o o rewiÉ—oo.Kadi ko majjere nih to bannge sariyya ekn… Yimbe ena poti wullitaade É—um. Won leyÉ—eele so neddo haalii ko wayi nih ko yimÉ“e ndarotoo kaala mbiya emin nangumaa sarriyya. MawÉ—o jaagorÉ—e hol no anndirta ko woni e doosgal ngenndi haa gasna haalaa  kaa-É—ooo haala? Ñalngu arab ena mawninee yoo mawnine kono e dow É—oowtaade doosgal ngenndi leydi Muritani. O annda, o hormoo, o dowtoo yimÉ“e wuurÉ“e e leydi ndii É“e nganndudaa hay gooto heen waawaa fiÉ—É—aade leÆ´Æ´i keddiiÉ—i É—ii. O hormoo ceertugol e timmutirgol leÆ´Æ´i É—ii. Hol ko É—um firti ?  É—um  firti ko leñol fof ena seerti e keddingol ngol kono leñol fof ena timmita keddingol ngol. So tawii gardiiÉ—o jaagorÉ—e leydi potnooÉ—o wonde daartorgal laamu dariima, haalii haala mbaayka nih soofde, o fergitiima fergitere bonnde. Haanno tan ko oo ittee! O etiima caggal É—um dallikinaade, wonaa kam dallinaade, wiyde wonde o mawnintuno  É—um  tan. Alaa ! É—um yonaani! Haannoo dey ko so joomum haalii haala mbayka nih, haala ka ko mbonnoowa, ko ka piirtoowa ngootaagu, kañum fotnoo ko yanndineede. Kono eÉ—en nganndi kadi won ko woni caggal mum haa heewi. Won pelle ena É—oo ko Å‹atde ko maa taya. Kala garÉ—o, kala gardiiÉ—o, hayso ena jogii anniyaaji moÆ´Æ´i, ma keed -É—um  e hakkille mum, É“e keeda É—um e miijooji mum, be É—owa É—um ha É“e naatna É—um É—o be njidi É—oo. Pelle dee ena É—o ko de juÉ“É“uÉ—e haa alaa ko foti. Ko É—e Å‹atnoo hanki koo ko É—um É—e Å‹ati haa hannde. ÆŠum ena moÆ´Æ´i ngannden É—um enen, njooÉ—toro-É—en É—um kadi keblano-den É—um. So tawii en ngaccii tan dukaama seeÉ—a tan gasii alaa, ko darnde lang  É—um  naamndii. YimÉ“e bee njoofanee wonde ko kaaldon ko ko boni ko É—um-É—oo foti waÉ—eede.


Pulaagu.com: Laabtanii banndiraabe nde tawnoo so en teskiimi e dii  É—um unnaaji  kala, MusiÉ—É—o Ibraahiima Saar ena wada binndanÉ—e e loowre Pulaagu.com  paaytude e aarabaagal Muritani maa  É—um  É“eydo laÉ“É“itinande banndiraabe É—iin fannuuji. Ko wonaa É—um, Pulaagu.com naniino dille batnooÉ—e Ndakaaru e batu lelngo golle Goomu fulfulde ngu ngootaagu Afrik (FULCOM). A waawiino jeyeede e ndeen jooÉ—nde. Hol ko wonnoo faandaare nguun batu e hol ko ngartir-don toon?

Lih Jibriil Hammee: A jaaraama. Ngootaagu Afrik ena jogii fedde ganndal wiyeteende  Académie Africaine des Langues. Mi ruttanoo daartol seeÉ—a. En meeÉ—iino ummaade É—o e leydi hee mbiy-den yo en cos É—oo ko wayi noon. EÉ—en njeyaa e adiiÉ“e miijaade  yo en mbaÉ—an É—emngal men ko fayti e  É—um. Alfaa Ummar Konaare nde wonno ko ganndo wonaa tan dawriyanke jogii miijo waÉ—de ko wayi noon. Sabu Afrik ena jojjidi e jogaade gollorgal bayngal noon tawa ko yellitoowal É—emÉ—e Afrik. ÆŠum ko nde o ardinoo nde kanko. O sañi É—um,o laawÉ—ini É—um. O taÆ´ani  É—um  yimÉ“e e galle laamorgo oo, o rokki É—oon nokku, yimÉ“e ngoni e gollaade. O holliti  É—um  laambe Afrik heddiÉ“e É“ee, É“een njaÉ“i wonti gollorgal afrik fof. Ganniyiingal gollanaade denndaangal É—emÉ—e afrik gila burngal heewde haaloobe burngal saraade haa burngal famdude haaloobe  burngal waasde saraade. Be mbaÉ—i heen semmbe maÉ“É“e. Haa jooni ko É—o Bamako gollorgal Afrik ngal woni. Gollotoobe be cuÉ“taama ko anndube. Be miijii noon foti ardineede ko É—emÉ—e burde heewde yimÉ“e haaloobe, burÉ—e saraade. Fulfulde ena jeyaa heen. Enen gaa mbiyat-en ko pulaar kono ko helmere fulfulde nde jogori fooltaade. Alaa maw maw alaa haydara ko nanondiral tan so a wiyi fulfulde walla a wiyi pullar, a wiy fulani, É“aayde fof joofi ko gedel gootel ngel tan njaben É—um. Be pecci Afrik pecce  pecce É“e mbiyi Afrik bannge rewo ardotoo toon ko É—emngal burngal waawde haalaade ko É—emngal arab e É—emngal berbeer. Banngeeji É—ii fof woodi ko subtaa. ÆŠo bannge hirnaange be cubtii ko fulfulde, hawsankoore e wamarankoore so mi juumaani. Ko dee É—emÉ—e tati cuÉ“taa. Demngal fulfulde ngal ena haalee e leydeele 11. Ena famÉ—i É—emngal bayngal nih saraade so ena woodi kay! ÆŠo ko É—o ngal woodi tan tawa leñol ngol ena laabti É—oon jiydaa noon ena famdi É—o ngarataa e Afrik tawa ngal haaletaake É—oon. ÆŠuum noon wiyaa ena moÆ´Æ´i wonande ngal-É—oo É—emngal yimÉ“e pottita njubbina nder duubi tati ko fotata golleede. To bannge É—emngal ngal, cañu muum, ekn...ÆŠum nawnoo-min Dakaar.
Ko É—uum yeewtaa toon. Hol ko waawi waÉ—eede to bannge mbinndiin haa battina tawa no mbinndirtu-mi nih, no mbinndirtaa nih, e no goÉ—É—o winndirta nih tawa yeddondiraani tawa luurdaani? GoÉ—É—um  kadi ko kelmeendi ndii. Kelme gannde É—ee É—e nganndu-É—aa ena poti huutoreede tawa ko pecce É—iÉ—i: haala ñalnde fof e haala ganndal. Haala ñalnde fof ko kañum É“uri sadtude woodtoÉ—inde e haala ganndal; nde wonnoo haala ganndal fayi ko e defte kadi ko É—um jogori janngineede. Ndokken semmbe hakkillaaji men fof kuccana kelmeendi ganndal e karallaagal. ÆŠuum waÉ—ee e defte woodtiÉ—a. Kelmeendi dawrugol kadi ekn...gede jonntude jooni É—ee ko heen njeyaa. No mbiyratmi jooni "nay kibbal"; so mi wiyi wonde potiwal tawi aan ne aÉ—a faama heen (carré e rectangle) no winndiraa nih É—oo e Muritani tawa ko noon winndiraa to Senegaal e to njahdaa fof. ÆŠum ena É“attondira yimÉ“e. So anndube pottitii ena mbaawa yeewtude, paamondira tawa alaa luural. Haala keddiika kaa ne ko noon; mbinndiin oo ne ko noon. WaÉ—de feere renndina denndaangal humpitooji. YimÉ“e kumpitoo ngam mbaawa huutoraade mbele É“attondiral ngal, goodondiral ngal ena É“eydoo. Ko É—um nawnoo-min ndakaaru.

Pulaagu.com: Alaa e sago noon so Pulaagu.com haalaama ciftinen ko kañum woni "yuman lowe". Nde tawnoo Pulaaagu ena moofti ko wayno Ibraahiima Saar mo nganndu-É—on ko kañum waÉ—i alkule pulaar e Windows gila e hitaande 1998 kadi haa hannde seeraani e huutoreede. Hol yiyande maaÉ—a e loowre ndee e hol wasiya maaÉ—a  fayde e goomu Pulaagu.com?

Lih Jibriil Hammee: So a naamndanooki min ne mi haalatno. Haani ko kala É—o ko moÆ´Æ´i wadaa, yoo weejne, yaajnee, aduna annada. Ena moÆ´Æ´i kadi so neÉ—É—o gollii ko moÆ´Æ´i, wiyee a golli ko moÆ´Æ´i. Kañum maa anndu gollii ko moÆ´Æ´i jokka; ena softina. Alaa ko ndokku-É—aa É—um hay dara kono maa anndu kam ko waÉ—i koo ena teskaa. GoÉ—É—o kadi nana É—um Alla e wonde moÆ´Æ´o yaama ñemmba. Miin mi yahatno tan haa njanmi heen. Maa É—um mbiyen mboÉ—o winndondiratnoo e musidÉ—o gooto o wiymi ñalnde fof yeewat Pulaagu.com. Naatmi e loowre nde mbiymi oo caar-Saaro dey soodtii saarsaarbe. Denndaagal ko gollatee heen ena tawee e loowre ndee É—um ena softina ena suusna kala kulnooÉ—o. Ena addana woÉ—be jogaade miijooji baayÉ—i hono nih hay so wonaa udditde lowe jogoo miijo: "aahaa miin ne kay won ko mbaaw-mi waÉ—ande leñol ngol". Seydi Saar Golle makko njoodii.

Ko faayti noon e alkule É—ee walla e karallaagal ngal e kuubal (a yiyi leÆ´Æ´i ndadondirta ko to gannde karallaagal). yontii hankadi nde mbiyat-en yoo yimÉ“e kuccan ganndal e karallaagal. Goonga nih jime É—ee e conce É—ee fof ko huunde moÆ´Æ´ere nde tawnoo ko kanje ñaantata leñol ngol kono dey nguurdu-den ko e leÆ´Æ´i goÉ—É—i e denÉ—e godde e renndoji goÉ—É—i ko jaarudi yeeso nawrudi yeeso ganndal e karallaagal. Yontii nde yimÉ“e paamata wonde É—emngal ngal ena waawi roondaade ganndal kam e karallaagal. ÆŠum-É—oo ko yeru. kala balliftoodo deftere e ko fayi, kala bittowo e ko fayi (mi wiyaani woto wittu ko heddii:celluka ekn... kono yoo wittuu to bannge  gannde e karAllaagal). Kala janngudÉ—o haa woodi do toolnii to bannge karallaagal e ganndal yoo waÉ— golle tawa ko nawrooje leñol ngol yeeso; nawra É—emngal ngal yeeso wada no ibraahiima Saar wadi nih. Nde min pottiti too to FULCOM haala mbaaka noon haalaama yo en nduttano alkule Mbaañ de mbiymi alaa É—um diwtaama hankadi. Sabu ndeen uure sellii. Been kumpitaaki ngandaa nde kaalanaa tan Å‹aabi kunude nganndi ndekete sodorde ena woodi.

Pulaagu.com
: Ko É—o pulaagu haaddata e Lih Jibriil Hammee. E innde am e innde loowre Pulaagu.com amin mbiy-maa Alla jaaraama, a jaaraama.

Lih Jibriil Hammee: On njaaraama.

RoÉ“ti konnguÉ—i Lih Jibriil Hammee ko  Gise Maamuudu Mammadu

 Nuwaasot ñalnde 02-04-2010.


   
Citer cet article sur votre site
Favoris
Imprimer
Envoyer à un ami
Articles similaires
Enregistrer sur del.icio.us

Tags : ly djibril hamet, mauritanie, école diamly, langue pulaar, fulcom, acalan


Commentaires utilisateurs  Fil RSS des commentaires
 

Evaluation utilisateurs

   (0 vote)

 


Ajouter votre commentaire
Nom
E-mail
Titre  
 
Commentaire
 
Caractres restant: 2000
   m'avertir par mail si ce commentaire est suivi
  Veuillez rpondre la question:
 O          6OG      
6D     1    X     36O
 A    GXC   GTN      
 T     C      R   2XL
UBT         MG5      
   
   

Aucun commentaire post



mXcomment 1.0.7 © 2007-2014 - visualclinic.fr
License Creative Commons - Some rights reserved